.stick-navigation{ z-index: 9999; position: fixed; top: 0; width: 100%; }

الأحد، 15 يونيو 2008

چی ئیمه‌ هۆرامیی نه‌بێنمێ؟


جمعه‌ی ویه‌رده‌ به‌رنامه‌کی فیستیڤاڵ ویانه‌و هه‌ورامانی ده‌سش به‌کاره‌کاش که‌رد، مایۆ دڵوه‌شیا چی ده‌ورانه‌ ئاڵۆزه‌نه‌ هه‌ورامییه‌کی بتاوا ویر جه‌کارێوی پێسه‌ ئانه‌یه‌ که‌راوه‌ چونکه‌ خجڵا وه‌رده‌ ورده‌ هۆرامان جه‌ویر کریۆنه‌ به‌تایبه‌تی جه‌لاو ده‌سه‌ڵاتیۆ چونکه‌ باسکه‌رده‌و زوانی ستانداردیه‌نه‌ کوله‌کی ته‌ڕه‌یچه‌نه‌نامو هۆرامی نامێنه‌ .چی نویسته‌یه‌نه‌ من گه‌ره‌کم نیا جه‌گه‌وره‌یی هه‌رمانه‌کێ و مانیای ئا ئازیزا که‌م که‌روۆ، وه‌ڵی ئینه‌یه‌ هه‌ر باسێو که‌رونه‌ گه‌ره‌کما ده‌سوه‌شیشا چه‌نه‌ که‌رونه‌ چونکه‌ کارێوی گه‌وره‌شا که‌رده‌ن په‌ی خزمه‌تکه‌رده‌و که‌لتوورو هۆرامانی، ئانه‌ که‌گه‌ره‌کما باسش که‌رونه‌ ئاگادار نه‌که‌رده‌ی کۆمه‌ڵێ خه‌ڵکی هۆرامی زوانیا جه‌لاو ده‌سه‌و سه‌روکاری که‌رو ئا فیستیڤاڵیۆ، ئه‌گه‌رچی من ئانه‌یه‌ زانونه‌ که‌ ئا وه‌شه‌ویسی مانیێو ڕه‌نگا نه‌په‌رده‌چیابۆشا گردیما ئاگادار که‌راوه‌ به‌ڵام ئه‌گه‌ر چن جارێو ته‌له‌فونشا په‌ی که‌رینه‌و جوابت نه‌داوه‌ ئه‌ی ئینه‌شا چیش؟چن روێ وه‌ڵی ده‌سپه‌نه‌که‌رده‌و به‌رنامه‌که‌ی چه‌نی کاک ئه‌یوب ڕۆسه‌می قسێم که‌ردێ، فه‌رماواشا که‌ وێشا ئاگادارم که‌راوه‌، به‌ڵام به‌ ڕوێ وه‌ڵی به‌رنامه‌که‌ینه‌ک هه‌ر ئاگادارش نه‌که‌ردانی، گیره‌ جوابو ته‌له‌فونه‌که‌یچش نه‌دانێ!!!وه‌ختێوه‌نه‌ مامۆستا ئه‌یۆب زانۆ که‌ من به‌ده‌مو وێم نه‌بۆ یۆنا چا رۆژنامه‌نوسا که‌ ئارۆ فره‌و که‌ناڵه‌کا به‌بێ په‌رسکه‌رده‌ی پنه‌م ویشا چیوه‌کام سه‌رو ئینترنێتیۆ و‌رگیراو وه‌ڵاشا که‌راوه‌، جه‌نابشا مزانۆنه‌ من ئه‌ندامو فیدراسیۆنو به‌ینه‌مله‌ل و رۆژنامه‌نوساو دنیای وئه‌ندامو ئه‌نجومه‌نو قه‌ڵه‌می جیهانییه‌نا که‌ ئه‌ژناسیان به‌( په‌ن)، جگه‌ جه‌ ئه‌ندامیه‌تیم جه‌ چن رێکخراوێ ته‌ری ئه‌نته‌رناشیوناڵی، په‌رساکه‌و من ئانه‌نه‌ بیه‌ی من وئاگادارکه‌رده‌ی من چ زه‌ره‌رێ به‌ فیستیڤاڵه‌که‌ی یاونێ؟جگه‌ جه‌ مانیای چیشم ده‌سگنێ؟ منیچ وه‌شحاڵ بینی ئه‌گه‌ر به‌شێوو ئا مانیایه‌ کۆته‌بیێ سه‌رو شانه‌و من، ئینه‌و من گله‌یێ نیه‌نی به‌ڵکو ویروسته‌یۆن په‌ی ئا وه‌شه‌ویسا که‌ ئانه‌یه‌ ویرو ویشا نه‌به‌راوه‌ که‌ خه‌ڵکی ته‌ریچ هه‌ن و کارشا که‌رده‌ن و کار که‌را. په‌وچی چن جارێویچ زه‌نگم په‌ی ئا برا وه‌شه‌ویسێما دا تا دماڕۆ نه‌واجۆنه‌ من سه‌رقاڵ بینێ ئه‌ی تۆ چی ویرت نه‌وستاوه‌!!ته‌نیا ڕوێ وه‌ڵی یاده‌که‌ی رادوینێوی نێوده‌وڵه‌تی و دوی ته‌له‌فزیۆنا ژماره‌که‌شا داوا که‌ردا که‌ وه‌ختو یاده‌که‌یه‌نه‌ ڕاپۆرتشا ده‌و په‌نه‌، هه‌رپاسه‌ په‌ی ئا رۆژنامه‌یه‌ که‌ کار که‌رونه‌ تاوێنی لاپه‌ڕێوو رۆژنامه‌که‌ی ئاماده‌ که‌رونه‌ سه‌رو چالاکییه‌کا ئا فیستیڤاڵیه‌، به‌ڵام داواو به‌خشایم چا ئازیزا که‌رد که‌ مه‌تاوونه‌ ئا کارشا په‌ی که‌رو‌ چونکه‌ من داوه‌ت نه‌کریانا!!!یۆ چا ته‌له‌فزیۆنا داواش که‌رد قسیشا په‌ی که‌رونه‌ سه‌روو داوه‌ت نه‌کریایم به‌ڵام ئاڕوه‌ ته‌له‌فونه‌که‌م کوشناوه‌ تا هیچ قسیوه‌شا په‌ی نه‌که‌روونه‌.ئیسه‌یچه‌ پۆچی به‌ هه‌ورامی ئی نامه‌م نویست تا هۆرامی زوانه‌کا زیاته‌ر که‌س به‌ مه‌سه‌له‌کی نازانۆنه‌.هیواداره‌نا ئا وه‌شه‌ویسی داوه‌ت نه‌که‌رده‌ی من مه‌سه‌لێ ویرشیه‌ی بۆ نه‌ک چێوێ ته‌رش په‌شتیۆ بۆنه‌ و خه‌شمی گه‌دایانه‌و منشا نه‌گیرته‌بۆنه‌ دڵ چونکه‌ من که‌سێوه‌نا ته‌نیا مڵکو ویمه‌ناو که‌س په‌یش نیا وێش به‌ مڵکدارم بزانۆنه‌.ده‌س وه‌شی دووباره‌ و سه‌رکۆته‌ی په‌ی ئازیزا...


نامێق هۆرامی

نویسه‌ر و رۆژنامه‌نویس

دوی ڕوی دمای یاده‌که‌ی


07701590780



سۆزه‌و چه‌نگه‌کێت



پێشکه‌شا به‌ خانمی ئازیزی تارا جاف


زه‌ریفته‌ر جه‌ روی سوری وله‌ هه‌نار
خه‌رامانته‌ره‌ن قامه‌تی چنار

روخسارت ماته‌م شیرینه‌ن ده‌نگت
حه‌زكه‌رو ساتێ گۆش ده‌و وه‌ چه‌نگت

به‌سۆزه‌ی ئاواز ده‌رون باره‌ جۆش
با غه‌م بار كه‌رۆ شادی كه‌رو نۆش

جارێته‌ر چه‌نگت باوه‌ره‌ وه‌كوڵ
با غه‌ریبینه‌ سۆز كه‌رمی به‌دڵ

سۆزێ ماته‌مته‌ر جه‌ فه‌سڵی پایز

ئای چه‌مه‌ڕا ویم تا مێوه‌ ئازیز

كاركردنی منداڵان له‌نێوان خواستی خانه‌واده‌و نه‌داریدا

چیرۆكی منداڵیكی به‌ر گه‌رمای هاوینی پایته‌خت

خراپی مامه‌ڵه‌كه‌كردن له‌گه‌ڵ منداڵاندا دیارده‌یه‌كی جیهانییه‌ ،ساڵانه‌ به‌ ملیۆنان منداڵ له‌لایه‌ن مافیاو بازرگانه‌كانه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی جۆراوجۆریان پێده‌كرێت و هه‌ندێك له‌وانه‌ بۆ تێكدانی ئاسایشی زۆرێك وڵات به‌كار ده‌هێنرێن ؟
منداڵان له‌كوردستاندا به‌جۆرێكی تر ئیستیغلال ده‌كرێن ،ده‌خرێنه‌ ژێر بارێكی قورسه‌وه‌ كه‌ له‌توانای منداڵدا نییه‌ به‌رگه‌ی ئه‌و باره‌ بگرێت.
هه‌ندێك له‌و پاساوانه‌ زۆر لاوازن بۆئه‌وه‌ی خانه‌واده‌یه‌ك ره‌وایه‌تیی به‌و كاره‌ بده‌ن كه‌به‌منداڵه‌كانیانی ده‌كه‌ن، وه‌ك هه‌نجه‌تی نه‌بوونی و راهێنانی منداڵ بۆ كاركردن ، زۆرێك له‌وخێزانانه‌ فێری سواڵكردن بوون و ئێستا شێوازی تریان داهێناوه‌ بۆ ئه‌و كاره‌،له‌ لێدوانێكی (رادیكا كوماراسوامی) نوێنه‌ری ئه‌مینداری گشتی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كاندا بۆكاروباری منداڵانی ئه‌و ناوچانه‌ی شه‌ریان تێدایه‌ كه‌ چه‌ند رۆزی رابردوو له‌نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان خوێندیه‌وه‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی منداڵان له‌عێراقدا ،له‌ناوه‌رۆكی راپۆرته‌كه‌یدا ده‌ڵێت"به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ ساڵی
2005 كه‌ 80% ی منداڵانی عێراق به‌هه‌موو ناوچه‌كانیه‌وه‌ ده‌چونه‌ به‌رخوێندن كه‌چی له‌ 2008 دا كه‌مبوه‌ته‌وه‌ بۆ رێزه‌ی 53% و زۆرێك له‌و منداڵانه‌ له‌گه‌ڵ خوێندندا كاریش ده‌كه‌ن و به‌شێك له‌و كارانه‌ قه‌ده‌غه‌ن بۆ منداڵ"
كوردستانیش به‌شێكه‌ له‌ راپۆرته‌كه‌ی (رادیكا كوماراسوامی) و چه‌ندین نموونه‌ هه‌ن له‌وباره‌یه‌وه‌ ،پاش خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و راپۆرته‌ كه‌وتمه‌ سه‌روبه‌ندی كاركردنی ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌له‌سه‌رشه‌قام ده‌سفرۆشی ده‌كه‌ن ،ئه‌وه‌ هه‌رده‌م پرسیاره‌ بۆمن (ئایا ئه‌و منداڵانه‌ هه‌موویان له‌بارودۆخی ناله‌باری زیاندان تابه‌وجۆره‌ كاریان پێبكرێت؟) له‌كاتێكدا نابێت به‌هیچ پاساوێكه‌وه‌ منداڵ به‌وجۆره‌ بچه‌وسێنرێته‌وه‌.
له‌كاتی گه‌رانم به‌دوای ئه‌و پرسیاره‌دا له‌یه‌كێك له‌ترافیكه‌كانی هه‌ولێر منداڵێكم دی كه‌ئاره‌ق زه‌نگوڵ زه‌نگوڵ له‌گۆنای ده‌هاته‌ خوارێ،لێی نزیك بومه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی هه‌ندێك پرسیاری لێبكه‌م ،سه‌ره‌تا خۆی لێدوور ده‌گرتم به‌ڵام له‌رێگه‌ی یه‌كێك له‌ پۆلیسه‌كانی هاتووچۆوه‌ كارئاسانیم بۆ كرا و منداڵه‌كه‌ گرێی دڵی خۆیی بۆ كردمه‌وه‌.
چیرۆكی منداڵه‌كه‌:
(س ) منداڵێكی (9) ساڵانه‌ و باوك و (3) دایكی هه‌یه‌ و ماڵیان له‌گه‌ره‌كێكی ئاست باشی شاری هه‌ولێردایه‌ و خانوه‌كه‌یان له‌سه‌ر رۆبه‌ری (250م ) دووجا و به‌دوو نهۆم دروست كراوه‌، بوكی (س) له‌گه‌ڵ (2) خێزان و (9) منداڵدا له‌وێ ده‌زین كه‌ (س) یه‌كێكه‌ له‌ منداڵانه‌كان ،له‌ئۆردوگایه‌كی نزیكی هه‌ولێریش (2) خانووی هه‌یه‌ و یه‌كێكیان خێزانی سێیه‌م و (4 ) منداڵی تێدایه‌و ئه‌وی تری داوه‌ به‌كرێ .
باوكی (س) ئوتومبێلێكی جوری ( تویۆتا ده‌بڵ قه‌مه‌ره‌ ) ی هه‌یه‌كه‌ به‌ ( مه‌رزیه‌ ) ناسراوه‌ .
تا ئێره‌ به‌سه‌ بۆئه‌م باسه‌،هه‌رچۆن بێت (س) م رازی كرد ماڵی خۆیانم نیشان بدات ،له‌ده‌رگای ماڵكه‌م دا ،یه‌كێك له‌خێزانه‌كانی فه‌رموی لێكردم بۆ دیوه‌خانه‌كه‌یان ،دیمه‌نێكی سه‌یر و جیاواز له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی منداڵه‌كه‌یان تێیدا ده‌زی،باوكه‌كه‌ له‌به‌ر تازه‌ترین ئامێری فێنك كه‌ره‌وه‌و منداڵه‌كه‌ش له‌به‌ر قرچه‌ی خۆری هاوین.
له‌گه‌ڵ باوكی (س) كه‌وتمه‌ گفیوگۆ له‌سه‌ر بارودۆخی منداڵان له‌ناوچاویدا هه‌ستم به‌ پرسیارێك ده‌كرد ئاخۆ من كێم و بۆچی به‌و نیوه‌رۆ گه‌رمه‌ ئه‌و ماڵه‌م له‌خه‌و كرد، كاتێك وه‌ك رۆزنامه‌نووس خۆم به‌كابرا ناساند هه‌ڵچونێكی زۆرم تێدا به‌دیكرد به‌ڵام كه‌ هاتمه‌ سه‌ر باسی كاركردنی منداڵه‌كه‌ی به‌م گه‌رمای هاوینه‌ ،هه‌ستم ده‌كرد كابرا كۆنترۆڵی خۆی له‌ده‌ست ده‌دا،كاتێك پرسیاری ئه‌وه‌م لێكرد كه‌ ئایا ده‌رونی ئاسوده‌یه‌ به‌و بارودۆخه‌ی منداڵه‌كه‌ی تێیدایه‌؟
له‌وه‌ڵامدا گوتی:"نامه‌وێت منداڵه‌كه‌م خۆڕی كۆڵانان بێت،مامۆستا ئه‌من به‌حه‌مباری خۆم پێگه‌یاندیه‌ ده‌بێت ئه‌وانیش ئیش بكه‌ن"
به‌ڵام كاتێك گوتم ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌سه‌رچوو ئێستا خه‌ڵك له‌رێگه‌ی په‌روه‌رده‌و كه‌شێكی باشه‌وه‌ ده‌توانێت خۆی پێبگه‌یه‌نێ،ئه‌م قسه‌یه‌ باوكی (س) ی هاركردوو به‌بێ گوێدانه‌ هیچ دابێكی مرۆڤانه‌ په‌لاماری دام و ده‌یویست كامێراكه‌م لێسه‌نێت،دوای ئه‌وه‌ی كه‌كردی خۆم ده‌ربازكرد به‌ڵام ده‌بێت دوای من چی رویدابێت؟
ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌ له‌ده‌یان خێزان كه‌ منداڵه‌كانیان به‌وجۆره‌ ده‌چه‌وسێنه‌وه‌.
له‌وه‌ش سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌ ساڵانه‌ یادوو بۆنه‌ی جۆراوجۆر بۆ رۆزی منداڵان سازده‌كرێت و منداڵ خواپێداوه‌كان به‌شدار ده‌بن تێیداو باوكه‌كانیش له‌ریزی پێشه‌وه‌ داده‌نیشن!!!
ئه‌وه‌ی ئه‌مرۆ له‌م وڵاته‌دا پێویسته‌ بۆ منداڵان بكرێت ده‌ركردنی یاسایه‌ بۆ رێگرتن له‌كارپێكردنی منداڵان نه‌ك سازدانی ئاهه‌نگی جۆراوجۆر،ئه‌مه‌ پێشنیاره‌ و نازانم كه‌ی ده‌بێته‌ پرۆژه‌.

دوا گۆرانی شار


بۆ 16/3 هه‌موو ساڵێك كه‌ له‌نێوان من وشاردا مانایه‌كی تر هه‌یه‌ بۆ ژیان ئه‌ویش مردنه‌ ، مردنێك جیاواز له‌ مردنه‌كانی تر ،له‌وانه‌یه‌ خه‌ویش بێت و ئێمه‌ گه‌وجانه‌ ته‌فسیری بكه‌ین ،مرۆڤ چۆن ده‌بێت بمرێت له‌كاتێكدا له‌ماناكانی ژیان نه‌گه‌شتبێت




نازانم ته‌رزی كام خه‌یاڵ به‌باڵای كامه‌ ئازارا بئاڵێنم
تۆوی كام خه‌ونی ئه‌به‌دی ،
له‌كامه‌ كێڵگه‌ی برینا برِوێنمه‌وه‌ ؟
كام پۆله‌ په‌پوله‌ بدوێنم ، ئه‌وانه‌ی كه‌ دۆنای رۆحن و
به‌سه‌ر به‌ژنی مه‌زاری زاری برین و
سوتانه‌وه‌ هه‌ڵبیشتون
یا په‌روانه‌ى ده‌روازه‌ى ئه‌و روانینانه‌ى داخران و نه‌كرانه‌وه‌ ؟
له‌ چ میحرابیبَكه‌وه‌ ده‌ستی نزا بۆ سوكنایی ئه‌م ئازارانه‌ هه‌ڵبرِم
له‌ میحرانی مزگه‌وته‌وه‌ ،
یا له‌جه‌سته‌ى سیازوخاڵی دایكمه‌وه‌
كه‌له‌تاو ئه‌و ئازاره‌دا چه‌مایه‌وه‌ ...!!!!


یه‌كه‌م ره‌وه‌ هۆردوی لم لێره‌وه‌ تێپه‌ڕی و
یه‌كه‌م برینی له‌ جه‌سته‌ت نا ...
ئه‌وه‌ نییه‌ .. بۆنی جوانیه‌كانت نه‌مان ،
سه‌داو نێڵه‌ى ئاور نه‌ما ....
ئه‌مێستاكه‌ش بۆنی سیرو
خوێنی تیرو
بریسكه‌ی شیرو
بۆنی ئایدیای په‌ككه‌وته‌و پیر
كاسی كردووی ...!

له‌وه‌ته‌ى هه‌یت له‌ته‌ك پێكه‌نیندا ده‌گری و
به‌گریانیش په‌ترۆی چی زه‌خمی كۆنه‌ته‌
ده‌كولێته‌وه‌ ...
له‌وه‌ته‌ى هه‌یت ..
چاوانت به‌رایی ناده‌ن
له‌ ( ئه‌شكه‌وه‌ڵ) ی خه‌یاڵتا
سه‌یری ته‌موره‌ی شكاوو گوێ له‌ناڵه‌ى تاره‌كانی
جه‌مخانه‌كه‌ی هاوار بگریت...

ئه‌حمه‌د موختاری جاف ده‌ڵێت :
رۆژی ده‌یان پۆله‌ كچ و كورِی شارم
به‌ باڵای ئه‌و هاوسێ شهڕانگێزه‌ی منا
ده‌سته‌و دامه‌ن .. دامه‌ن گیرن
من به‌گزاده‌ی جافانی شار
ئه‌مێستاكه‌..
ئه‌وان میرن .. خاوه‌ن تیرن
خودان بیری چون زنجیرن
كه‌چی من لانكه‌ی برینم ژه‌نگاویه‌

هه‌موو ساڵێك سوێی ئازارێ ده‌متاسێنێت
ئازاری سه‌فه‌ری ژنێكى سه‌رهه‌ڵگرتوی ئه‌نفال
له‌سه‌فه‌رێكی بێكۆتایی بیاباندا
(پێده‌چێت ئه‌وه‌ دایكم بێت) و له‌و سه‌فه‌رى فه‌توایه‌دا
بوبێته‌ كه‌نیزه‌كی عاگوڵ
ئاله‌و سارایه‌ی عه‌رعه‌ر ا
یان له‌دڵی
شێداری لمى ئه‌وێدا توابێته‌وه‌....


له‌و رۆژه‌وه‌ى ره‌وه‌ هۆردوی بیابان هات و
لێره‌ هه‌واری خۆی هه‌ڵدا
نالی دار عه‌ساكه‌ى ون كرد
كه‌سێ سۆراغی نازانێ
ده‌بێت ئێستا نه‌بوبێته‌ داری ده‌ستی
شوانكاره‌یه‌كی به‌ده‌وی و وشتروانێك؟



سڵاو ...
شێته‌ گۆرانییه‌كانی مه‌ستی و
هه‌ناسه‌ سارده‌كانی عه‌شق .. سڵاو
گوڵه‌ هه‌ناره‌ ره‌ش داگهڕاوه‌كانی گوڵان و
سنه‌وبه‌ره‌ خه‌مباره‌كانی باخی میر ...سڵاو
چه‌ندین ساڵه‌ حه‌بیبه‌ سۆمای چاوانی ون كردوه‌و
شه‌وانه‌ دىَ و سه‌رگۆرِه‌كه‌ی حه‌مدونی بۆ ده‌گهڕێت...

له‌وه‌ته‌ى بیرم دێت ،
چى گریانه‌ له‌ پێكه‌نینی تۆ ده‌چن،
هه‌رچی لیمۆی خه‌واڵوه‌ ،
ره‌نگیان ره‌نگی تۆی گرتوه‌ و
كه‌سێ ژیریان ناكاته‌وه‌ ...
ئه‌ی غه‌ریبی به‌جێماوی گۆرانیه‌كان ،
هه‌ناسه‌ى ساردی باخی میر ،
هه‌ڵه‌بجه‌كه‌م


10/3/2006

كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌ نێوان ترسی شوناس و ته‌وژمه‌كانی تازه‌گه‌ریدا

(بابه‌تێكه‌ بۆ گفتوگۆ)
قسه‌كردن له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی وروژاندنی بابه‌تێكه‌ كه‌ تا ئێستا له‌ نێو ئێمه‌دا به‌ دروستی له‌ ناوو تێرمه‌كانی نه‌گه‌یشتووین بۆیه‌ ده‌كرێت وه‌ك هه‌وڵێكی بچووك كار بۆ شڵه‌قاندنی ئه‌و تێنه‌گه‌یشتنه‌ بكرێت له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م چه‌مكه‌دا باس ده‌كرێت. ناكرێت باس له‌ پرۆسه‌ی به‌مه‌ده‌نی كردنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك بكه‌ین به‌بێ كاركردن له‌ رابردووی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌دا له‌ ڕووی كلتوور و كاریگه‌ریه‌كانی ده‌وروبه‌ر له‌سه‌ری و وابه‌سته‌بوونی به‌و شوناسه‌ ته‌قلیدیه‌وه‌ كه‌ هه‌یه‌تی و گه‌ره‌كی نییه‌ بیگۆڕێت. كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی یه‌كێكه‌ له‌و کۆمه‌ڵگه‌یانه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ زۆرێك له‌ ناونیشان و مانشێتی ڕۆژنامه‌كانیدا باسی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی تێدا ده‌كرێت، به‌ڵام ئایا به‌خودی ده‌سه‌ڵاتی چواره‌می كوردییه‌وه‌ كه‌ نائاماده‌گییه‌كی گه‌وره‌ی له‌و كایه‌ی گۆڕاندا هه‌یه‌ توانیویه‌تی وه‌ك دیكۆری ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی خۆی نمایش بكات? ئایا كاره‌كته‌ره‌كانی نێو ئه‌و كایه‌یه‌ كه‌ هۆشیارترین و كاراترین توێژ و پێكهاته‌ی ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ن كاریان بۆ ناسینی خۆیان و كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان كردووه‌? ده‌كرێت ده‌سته‌واژه‌یه‌ك وه‌ك نارنجۆك فڕێ بدرێته‌ ناو كۆمه‌ڵێك كه‌ هیچ ئاماده‌ییه‌كیان نه‌بێت پێشتر بۆ ئه‌و كاره‌ساته‌? لێره‌دا كه‌ ده‌ڵێم كاره‌سات به‌و مانایه‌ زۆرینه‌ی هه‌ره‌ زۆری كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی كه‌ به‌شێكه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی و كۆمه‌ڵگه‌ی ئیسلامی به‌ ترس و گومانه‌وه‌ له‌و دیارده‌یه‌ ده‌ڕوانن چونكه‌ پێیان وایه‌ ئه‌م گۆڕانه‌ مۆڕاڵی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌گۆڕێت و شوناسی هۆز و بنه‌ماڵه‌ و خێزان ده‌شێوێنێت، خۆ له‌وه‌دا ڕه‌نگه‌ ئه‌گه‌ر زیاتر له‌ سروشتی پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ ورد ببینه‌وه‌ ناهه‌قیان نییه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ هه‌یه‌ درێژه‌پێده‌ری ڕابردووه‌ و كۆمه‌ڵگه‌ش به‌و ئاڕاسته‌یه‌ی ئێسته‌ له‌وه‌ باشتر به‌رهه‌م ناهێنێت. ئه‌و ته‌وژمانه‌ی له‌ كۆتاییه‌كانی نیوه‌ی یه‌كه‌می سه‌ده‌ی ڕابردوودا ڕوویان له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی كرد نه‌یانتوانی ببنه‌ جێگره‌وه‌ی ئه‌و شه‌پۆله‌ عه‌ره‌بی و ئیسلامییه‌ی كه‌ له‌ نیوه‌ی یه‌كه‌می سه‌ده‌كانی كۆچییه‌وه‌ ڕوویان له‌ ناو ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌ كرد و توانی پێگه‌ی خۆی لێره‌دا داكوتێت له‌ كۆتایی نیوه‌ی یه‌كه‌می سه‌ده‌ی ڕابردوودا ته‌وژمی ماركسیزم ڕووی لێره‌ كرد هه‌ڵگران و په‌یڕه‌وانی ئه‌و ته‌وژمه‌ نه‌توانیان له‌ زه‌مینه‌ی كه‌سییه‌تی خۆیان و نه‌ له‌ زه‌مینی كۆمه‌ڵگه‌دا به‌و جۆره‌ی كه‌ هه‌یه‌ پراكتیكی بكه‌ن، لێره‌وه‌ له‌ نێو دوانه‌یی (نێره‌ر- وه‌رگر)دا له‌ هیچ كام له‌وانه‌دا گوتارێك نه‌بوو كه‌ شێوازی ئاراسته‌ی كۆمه‌ڵ بگۆڕن و هه‌ندێك له‌ هه‌ڵگرانی ئه‌و وتاره‌ به‌ مۆراڵه‌ كۆنه‌كه‌ی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ مانه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ له‌ نێواخنی گوتاری ئه‌و فه‌لسه‌فه‌یه‌دا هه‌بوو كه‌ ده‌بێت ئایین له‌ نێو شوێنه‌كانی خواپه‌رستیدا قه‌تیس بكرێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ فه‌ره‌نسا كڵێسه‌ ناچار كرا واز له‌ كاروباری ده‌وڵه‌ت بهێنێ و به‌م جۆره‌ فه‌ره‌نسییه‌كان بوونه‌ خاوه‌نی هه‌م ده‌وڵه‌ت و هه‌م كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی، لێره‌دا هه‌ق وایه‌ بپرسین بۆ? چونكه‌ سروشتی كۆمه‌ڵگه‌ی فه‌ره‌نسی له‌سه‌ر ده‌ستی كۆمه‌ڵێك ڕۆشنبیر جۆرێك ئاماده‌یی هه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ بگۆڕدرێت و ئاسۆی مه‌ده‌نییه‌ت پشت كه‌لی جێهێشتبوو. كه‌چی لێره‌ ئه‌و فه‌لسه‌فه‌یه‌ له‌ نێو خه‌ڵكی نه‌خوێنده‌وار یان خوێنده‌واری ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ خۆی له‌ خه‌ڵكی نێو حوجره‌كاندا ده‌بینێته‌وه‌ نه‌شونمای كرد و به‌ به‌رده‌وام (ئه‌وی وه‌رگر) له‌ژێر كاریگه‌ری مه‌سه‌له‌ ئایینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كاندا زیاتر بارگاوی بوو بوو كه‌ ئه‌م دوو چه‌مكه‌ش (ئاین، نه‌ته‌وه‌) له‌وێدا جێگه‌یان نه‌ده‌بوویه‌وه‌. ده‌توانین له‌سه‌ر شێوازی چه‌سپاندنی عه‌لمانییه‌ت و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی توركیا به‌ نموونه‌ بهێنینه‌وه‌، ئه‌گه‌رچی له‌ سه‌رده‌می گۆڕانه‌ گه‌وره‌كانی فه‌ره‌نسادا مسته‌فا كه‌مال ئه‌تاتورك له‌ فه‌ره‌نسا بووه‌ و له‌ ئه‌كادیمیه‌ی سه‌ربازی شاری (تۆلۆز) خوێندویه‌تی و دواتر به‌ وێناكردنێكی عه‌لمانییه‌وه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ توركیا و توندڕه‌وانه‌ هه‌وڵی چه‌سپاندنی بنه‌ماكانی عه‌لمانییه‌ت و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌ توركیا ده‌دا به‌بێ خوێندنه‌وه‌ی سروشتی كۆمه‌ڵگه‌ی توركیا كه‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر وه‌ك پارێزه‌ر و میراتگری ئیسلام جه‌نگاوه‌ و هێرشی كردووه‌ بۆیه‌ به‌ ئێستاشه‌وه‌ توركیا نه‌بوویه‌ وڵاتێكی عه‌لمانی وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌تاتورك ده‌یویست چونكه‌ له‌ توركیادا
1- زه‌مینه‌ی عه‌لمانیه‌ت كز بوو.
2- ڕێنیسانس و ڕۆشنگه‌ری به‌خۆوه‌ نه‌دیبوو.
هه‌ر بۆیه‌ ئه‌مه‌ پێچه‌وانه‌ بویه‌وه‌ له‌ عه‌قڵییه‌تی ده‌وڵه‌تدا، ئه‌وان بڕوایان به‌ ڕیشه‌كانی عه‌لمانییه‌ت هه‌یه‌، به‌ڵام هه‌رگیز بڕوایان به‌ پلۆرالیزم نییه‌. بۆ ئه‌مڕۆی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیش نه‌ده‌كرێت به‌ گوژمێكی توندڕه‌وانه‌ و كار بۆ هێنانی ئه‌و چه‌مكانه‌ بكرێت كه‌ تا ئێستا كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ توانای هه‌رسكردنی نییه‌ نه‌ده‌شبێت ئایینی باو كه‌ ئیسلام له‌ ناوچه‌كه‌دا بیر له‌ سێنتیڕاڵیزمی بیركردنه‌وه‌ی خه‌ڵكی بگرێت چونكه‌ به‌ر له‌ خواستنی فیدراڵیزمی جوگرافی پێویستمان به‌ فیدراڵییه‌تی عه‌قڵ و بیركردنه‌وه‌ هه‌یه‌. له‌ به‌رامبه‌ریشدا ئاسان نییه‌ په‌لاماری بیروباوه‌ڕی زۆرینه‌ی خه‌ڵك بدرێت، ده‌بێت واقع ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ و بیركردنه‌وه‌ی خه‌ڵك بگۆڕێت نه‌ك گوشار و برینداركردنی باوه‌ڕی خه‌ڵكی به‌هه‌ر جۆرێك بێت، به‌ واتایه‌كی تر له‌م كۆمه‌ڵگه‌ سوننه‌تییانه‌دا وه‌ك چۆن نابێت په‌لاماری پیرۆزبیه‌كانی زۆرینه‌ بدرێت (پیرۆزی به‌و مانایه‌ی كه‌ هه‌ر باوه‌ڕدارێك به‌ باوه‌ڕه‌كه‌ی خۆی لای پیرۆزه‌). به‌و جۆره‌ش نابێت ڕێگه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌ی خه‌ڵكی بگیرێت. ئۆگست كۆنت ده‌ڵێت: بیروباوه‌ڕه‌كان به‌ هێرش كردنه‌ سه‌ریان له‌ ناوناچن، ئه‌و كاته‌ له‌ ناو ده‌چن كه‌ بسه‌لمێنرێت بێسوودن.
ئه‌م وته‌یه‌ ڕاسته‌وخۆ هیچ بیروباوه‌ڕێك ناگرێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر بیروباوه‌ڕ له‌ سروشته‌ ڕۆحییه‌كه‌ی ده‌رچوو بوویه‌ حاڵه‌تی ته‌بشیر ئه‌و كاته‌ یه‌كتر قبوڵكردن لاواز ده‌بێت. له‌ قۆناغی ئه‌مڕۆی كوردستاندا پێویسته‌ ده‌وڵه‌ت هه‌نگاو به‌ره‌و ئه‌و پلۆرالیزمه‌ (كۆمه‌ڵایه‌تی، ئایینی، ڕه‌گه‌ز)ییه‌ بنێت هه‌نگاونان به‌ره‌و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌م جۆره‌ وڵاتانه‌دا پێویسته‌ له‌ حكوومه‌ته‌وه‌ ده‌ست پێبكات به‌وه‌ی ڕێز له‌ بنه‌ما و پره‌نسیپه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی بگرێت و بڕیاری دروست و دامه‌زراوه‌ی گونجاوی هه‌بێت تا بتوانێت هاوسه‌نگی له‌ نێوان بیری زۆرینه‌ و كه‌مینه‌دا دروست بكات و به‌ واقعی نیشانی بدات كه‌ ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ مه‌ده‌نییه‌. هه‌رگیز له‌و بڕوایه‌دا نیم هیچ ڕێكخراو و كۆمه‌ڵه‌یه‌ك بتوانێت كۆمه‌ڵگه‌ بگۆڕێت چونكه‌ ده‌سه‌ڵاتی یه‌كه‌م و ڕه‌ها ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌ته‌. پاش زیاتر له‌ پانزه‌ ساڵ ئازادی به‌ ئه‌مڕۆشه‌وه‌ پرۆگرامه‌كانی خوێندن هه‌روه‌ك خۆیانن، له‌ وانه‌ی مێژوودا به‌ ئه‌مڕۆشه‌وه‌ مێژووی ده‌وڵه‌تانی تر و باس و خواستی شه‌ڕ و یه‌كتر قڕكردن ده‌خوێنین، به‌ ئێسته‌شه‌وه‌ له‌ سیسته‌می فێركردندا مامۆستا ڕه‌چاوی ئه‌وه‌ ناكات ڕۆژی هه‌ینی بۆ پشووی قوتابیه‌ نه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌و ڕۆژه‌ش له‌ ماڵه‌وه‌ خه‌ریكی نووسینه‌وه‌ی وانه‌كان بێت، هه‌میشه‌ له‌ نێو قوتابی و مامۆستادا سروشتێك له‌ سروتی جه‌للاد و قوربانی هه‌یه‌. له‌ نێوان ماڵ و قوتابخانه‌دا سروشتێكی جیاواز دروست نه‌بووه‌ هه‌مان باوكه‌كانی ماڵه‌وه‌ له‌ قوتابخانه‌شدا هه‌ن، كاتێك قوتابی ده‌ڵێت:
(مامۆستامان چرایه‌، وه‌ك دایك و باوك وایه‌) زۆرجار مامۆستا ڕوناكیه‌كه‌ی خۆی ون ده‌كات و نیوه‌دێڕی دووه‌م نمایش ده‌كات كه‌ (دایك و باوك)ه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا، هه‌ر بۆیه‌ تا نیوه‌ی دێڕی دووه‌م له‌ بناغه‌ی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ ده‌سكاری نه‌كرێت و (هاوڕێ و دڵسۆز) جێگه‌ی (دایك و باوك) نه‌گرێته‌وه‌ ئه‌سته‌مه‌ ئه‌و متمانه‌یه‌ له‌ نێوان ئه‌و دوو چینه‌دا دروست بێت. بۆیه‌ له‌و قۆناغه‌دا كه‌ باس ده‌كرێت و ناوده‌برێت به‌ قۆناغی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی كاره‌كان و ئه‌ركه‌كانی ئه‌و قۆناغه‌ له‌ چه‌ند خاڵێكدا كۆده‌كه‌مه‌وه‌.
1- حكوومه‌ت: به‌و پێیه‌ی حكوومه‌ت تاكه‌ سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێكارییه‌ پێویسته‌ به‌ دیراسه‌یه‌كی ورد و كاركردنێكی درێژمه‌ودا (هه‌رچه‌نده‌ دره‌نگه‌) هه‌نگاو به‌ره‌و ڕاگرتنی باڵانسی ئازادییه‌كان بنێت و ئازادی تاك و ده‌سته‌جه‌معی وه‌ك یه‌ك ته‌ماشا بكات و ڕێزی لێبگرێت و زه‌مینه‌ی بۆ بڕه‌خسێنێت و له‌ كاتی پێویستدا داكۆكی لێبكات. بۆ ئه‌مه‌ش یاسای تازه‌مان پێویسته‌ چونكه‌ سزادان به‌هه‌ر یاسایه‌كی كۆن كه‌ له‌لایه‌ن ڕژێمی له‌ناوچووه‌وه‌ ده‌رچووبێت خۆی له‌ خۆیدا پێچه‌وانه‌ی ئازادی و بنه‌ماكانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و ڕۆشنگه‌رییه‌.
2- وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌/ دیاره‌ دروستكردن و وه‌به‌رهێنانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ته‌ندروست و شارستانی له‌ سه‌ره‌تاكانی ته‌مه‌نه‌وه‌ دروست ده‌بێت بۆیه‌ ئه‌ركی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌یه‌ سیسته‌م و پرۆگرامی خوێندن له‌ بناغه‌وه‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ و له‌سه‌ر شێوازێكی مه‌ده‌نیانه‌ی هاوچه‌رخ دابڕژرێته‌وه‌ (هه‌رچه‌نده‌ دره‌نگه‌) چونكه‌ له‌ 15 ساڵی ڕابردوودا ده‌كرا تا ئێستا نه‌وه‌یه‌ك وه‌به‌ر بهاتایه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌كتر قبوڵ كردن و به‌ بیرێكی شارستانیانه‌ی سه‌رده‌مه‌وه‌ و ئێستاش ده‌كرێت ئه‌و كاره‌ بكرێت.
3- وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری/ به‌و پێیه‌ی ڕۆشنبیران داینه‌مۆی گۆڕانی كۆمه‌ڵگه‌ن بۆیه‌ ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ش پشكی شێری به‌رده‌كه‌وێت و پێویسته‌ به‌ سه‌رجه‌م كه‌ناڵ و ده‌زگاكانیه‌وه‌ هه‌نگاو بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بنێن و لێره‌دا پێشنیاری كۆنفرانسێك ده‌كه‌م به‌ناوی (كۆنفرانسی به‌ مه‌ده‌نی كردنی كۆمه‌ڵگه‌ و ڕۆڵی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندن).
4- وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف/ به‌و پێیه‌ی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ تایبه‌ته‌ به‌ كاروباری ئایینییه‌وه‌ پێویسته‌ له‌ سه‌رجه‌م ئه‌و گۆڕانانه‌دا ڕۆڵی ئیجابی هه‌بێت هه‌روه‌ك چۆن كاره‌كه‌ی وا ده‌خوازێت هه‌ڵكردن و یه‌كتر قبوڵ كردن بڵاوبكاته‌وه‌ نه‌ك ببێته‌وه‌ به‌شێك له‌ گرژی و ناكۆكییه‌ فیكرییه‌كاندا و هه‌میشه‌ سروشتی ئایین وه‌ك ئه‌وه‌ك ئه‌وه‌ی بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌كرێت له‌لایه‌ن ئاییندارانه‌وه‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی گیانی هه‌ڵكردن.
5- ڕێكخراوه‌كان/ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیدا ڕێكخراوه‌كان ڕۆڵی ئه‌رێنی كارا ده‌بینن بۆیه‌ ئه‌ركی ئه‌وانیش له‌م گۆڕانه‌دا هیچی له‌وانی تر كه‌متر نییه‌ چونكه‌ ئه‌م ڕێكخراوانه‌ زۆربه‌یان به‌ به‌رده‌وام خوێنی تازه‌ له‌نێو ڕیزه‌كانیاندا خۆی ده‌بینێته‌وه‌ بۆیه‌ پێویسته‌ به‌ به‌رده‌وام به‌ كردنه‌وه‌ی خولی هه‌میشه‌یی و له‌ ژیانی ڕێكخراوه‌یدا به‌ پراكتیك و مه‌ده‌نیانه‌ مامه‌ڵه‌ بكه‌ن.
*ده‌ره‌نجام
بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ڵكردن و بڕوابوون به‌ ئازادی و پلۆرالیزمدا هه‌نگاو بنێین وه‌ك سه‌ره‌تای پرۆژه‌یه‌ك ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌مان وروژاند بۆ ئه‌وه‌ی له‌و چوارچێوه‌یه‌دا بتوانین هه‌نگاوه‌كانمان خێراتر بكه‌ین بۆ بونیادنانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی هاوچه‌رخ كه‌ تێیدا ڕێز له‌ گشت ئایین و ئایینزایه‌ك بگیرێت و له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر ڕایه‌كی جیاوازدا خه‌تی ڕاست و چه‌پ به‌سه‌ر كه‌سدا نه‌هێنین. له‌وه‌ش گرنگتر بوونی ئینتیمایه‌كی به‌هێزه‌ بۆ ئه‌و جێگه‌یه‌ی پێی ده‌گوترێت نیشتمان و قوڵكردنه‌وه‌ی چه‌مكی هاونیشتمانی بوون كه‌ ببێته‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤی په‌یوه‌ندییه‌كانی تر چونكه‌ نیشتمان بۆ هه‌مووانه‌ و ئایین بۆ خودایه‌ واته‌ ئینتیما بۆ خاك و هاووڵاتی بوون و پاراستنی ئه‌ركی هه‌مووانه‌، به‌ڵام هه‌رچی مه‌سه‌له‌ی ئاییندارییه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی ڕۆحی نێوان ئیماندار و خودایه‌ و ئه‌گه‌ر به‌م ئاڕاسته‌یه‌ كاربكه‌ین خۆمان له‌ گشت توندوتیژییه‌ك دورده‌خه‌ینه‌وه‌ و خۆمان دور ده‌گرین له‌ ڕه‌نگكردنی مه‌سه‌له‌یه‌كان بۆ مه‌به‌ستی سیاسی.